Nieuws en actualiteiten

Laatst verschenen

Kaft

Kitty de Leeuw

Alles Flink Dicht; De invloed van religie en ideologie op kleedgedrag in Nederland (met casus Tilburg)

2012, Prijs: EUR 29,50
Bestel deze uitgave

Vandaag de dag zien de meeste Nederlanders hun kledingkeuze als een individuele daad waar de kerk zich niet mee dient te bemoeien. Tegen de rokverplichting van meisjes op reformatorische scholen, de orthodoxe kleding van aanhangers van de joodse Chabad-Lubavitch stroming en de hoofddoekjes en zeker boerka’s van moslima’s wordt op zijn zachtst gezegd vreemd aangekeken. Tot ongeveer vijftig jaar geleden was het echter in Nederland helemaal niet ongewoon dat de kerken zich druk maakten over het kleedgedrag van hun gelovigen.

Tussen 1914 en 1960 ontketende de rooms-katholieke Kerk zelfs een heftig zedelijkheidsoffensief, waarvan kleding en uiterlijk van met name vrouwen en meisjes een belangrijk speerpunt vormden. De Kerk was bang dat de gelovigen te zeer door het moderne leven werden aangetrokken en zich daardoor onafhankelijker van de geloofsregels zouden opstellen. Dat werd gezien als een bedreiging van het persoonlijk zielenheil, maar ook van het gezinsleven met de thuis aanwezige moeder als spil en van de standsgebonden ordening van de samenleving die de kerk voorstond. De kerk was kortom huiverig voor de moderniteit die in al zijn facetten om zich heen greep. Bisschop A.F. Diepen van ’s-Hertogenbosch was in die tijd een groot voorstander van zedige kleding en kreeg daarom in Tilburg op basis van zijn initialen de bijnaam Alles Flink Dicht, die is gekozen als titel voor deze studie.

Hoe probeerde de Kerk de gelovigen tot het gewenste kleedgedrag te brengen? Ten eerste door een kledingbeleid uit te zetten langs de hiërarchische lijnen vanaf de paus, via de bisschoppen naar de parochiegeestelijken en de op scholen en andere rooms-katholieke instellingen werkzame religieuzen. Daarnaast werden speciale zedelijkheidsverenigingen in het leven geroepen, zoals Vrouwenadel en Voor Eer en Deugd. Ook in de roomse pers kreeg het kledingvraagstuk ruim aandacht. Ondanks dit zorgvuldig opgebouwde beïnvloedingsapparaat bleef het gewenste effect uit. Gelovigen bleken hun eigen strategieën te hanteren in het spanningsveld tussen kerkelijke voorschriften en de verlokkingen van de moderniteit in het dagelijks leven. Na Vaticanum II (1962-1965) liet de katholieke Kerk de kledingkeuze uiteindelijk definitief over aan het eigen geweten van de gelovigen.

Om dat spanningsveld tussen leer en praktijk en de reacties van gelovigen zo goed mogelijk in kaart te kunnen brengen focust deze studie op een lokale situatie, de stad Tilburg. Om erachter te komen in hoeverre dat nu specifiek was voor de katholieke bevolkingsgroep of misschien eerder de algemene tijdgeest reflecteerde, worden de katholieken vergeleken met andersdenkenden: liberalen, protestanten, joden en socialisten. Citaten uit interviews en tijdsdocumenten brengen de kledingdiscussies van weleer tot leven en maken inzichtelijk hoe mensen daarin keuzes maakten en strategieën bepaalden. Er is geen geloofsdoctrine zo sterk of er is enige speelruimte om de regels net even anders uit te leggen en te praktiseren. In dit proces staan behoudende en veranderingsgezinde krachten tegenover elkaar en wordt de sociale en culturele werkelijkheid steeds weer opnieuw gecreëerd.

Kaft

Joost Rosendaal

Tot nut van Nederland; Polarisatie en revolutie in een grensgebied, 1783-1787

Deze uitgave is alleen verkrijgbaar via de boekhandel

Bomexplosies, moordaanslagen, protestmarsen, schermutselingen en massale plunderingen: Nederland verkeerde in de jaren 1780 in een staat van burgeroorlog. tegenover hervormingsgezinde burgers die zich patriotten noemden, stonden behoudende orangisten. De polarisatie tussen beide groepen zweepte de patriotten op tot revolutionaire stappen. Zij wensten een eind aan de corruptie en bepleitten een eerlijke lastenverdeling, godsdienstvrijheid, een ongecensureerde pers en een democratisch gekozen bestuur.

Wie en wat veroorzaakte deze polarisatie? Hoe kon deze dynamiek tot burgeroorlog en revolutie leiden? Voor een antwoord op deze vragen richt Joost Rosendaal de blik op de Langstraat en het Land van Heusden en Altena - een gebied waar de spanningen in het bijzonder hoog opliepen. het lan niet alleen op de grens van Holland en Brabant, maar was ook in andere opzichten een grensgebied: tussen noord en zuid, tussen kle en veen/zand, tussen protestant en katholiek.

De patriotse machtsgreep in Heusden domineerde wekenlang de Nederlandse kranten. Zelfs aan het Franse hof werd het nieuws op de voet gevolgd en in Holland zorgden de ontwikkelingen voor een radicalisering van de patriottenbeweging. Tot nut van Nederland biedt een nieuw inzicht in de patriotse fase van de Nederlandse revolutie en de ontwikkeling van een nieuwe politieke cultuur.

Kaft

Karen Ghonem-Woets

Boeken voor de katholieke jeugd; Verzuiling en ontzuiling in de geschiedenis van Zwijsen en Malmberg

Deze uitgave is alleen verkrijgbaar via de boekhandel

Wanneer je oudere mensen vraagt naar de jeugdboeken die hen zijn bijgebleven, dan is de kans groot dat ze Arendsoog noemen, Pim Pandoer of – zeker als ze katholiek zijn opgevoed – Puk en Muk. Jongere generaties kennen Arendsoog vaak ook nog, maar zijn toch meer bekend met de Griezelbus-verhalen van Paul van Loon, de Maan-Roos-Vis-boekjes of de tijdschriften Okki en Taptoe. Al deze titels werden of worden op de markt gebracht door de Tilburgse uitgeverij Zwijsen of het Bossche Malmberg. Beide uitgeverijen bestaan al meer dan 125 jaar. Ze begonnen als specifiek katholieke uitgeverijen, maar ontwikkelden zich gaandeweg tot toonaangevende uitgeverijen voor de hele Nederlandse jeugdboekenmarkt.

In deze uitgave blikt auteur Karen Ghonem-Woets terug op de titels die in de loop der jaren bij Zwijsen en Malmberg verschenen. Zij onderzoekt vragen als: Wat voor relatie is er tussen hun school- en hun jeugdboeken en hoe kwam in de jaren ’20 en ’30 – de tijd van het Rijke Roomsche Leven – het katholieke karakter tot uitdrukking in de samenstelling van de fondsen van beide uitgeverijen. Welke strategieën hanteerden zij om de ontzuiling zo glansrijk te doorstaan, terwijl vrijwel alle andere van oorsprong katholieke uitgeverijen langzaamaan van het speelveld verdwenen?

Kaft

Johan Faure, ingeleid en geannoteerd door Willem van Ham

Beknopte historie van de stad Bergen op Zoom; Een geschiedenisboek uit 1761

Prijs: EUR 29,50
Bestel deze uitgave

Bijna tweehonderdvijftig jaar geleden verscheen het boek Histoire Abrégée de la Ville de Bergen op Zoom. Het werd in de jaren vijftig van de achttiende eeuw geschreven door Johan Faure (1681-1759), hugenoot en geboren in het Zuid-Franse Orange. Na zijn dood heeft zijn zoon, Johan Alexander, het boek in 1761 persklaar gemaakt. De auteur droeg het boek met veel plichtplegingen op aan zijn werkgever, markies Karel Filip Theodoor van Sulzbach. Bergen op Zoom werd een boek rijker dat interessant is vanwege de inhoud en de bedoeling. Faure beoogde een beknopte geschiedenis van de stad te schrijven, naar de gewoonte van zijn tijd aangevuld met een plaatsbeschrijving, dat wil zeggen verrijkt met beschrijvingen van een keur aan bezienswaardigheden. Hij was daarmee de eerste en tot nu toe de enige in de geschiedenis van Bergen op Zoom die deze ambitie niet alleen koesterde, maar ook realiseerde. Het boek is tevens boeiend omdat de lezer een indruk krijgt van de wijze waarop in de achttiende eeuw lokale geschiedschrijving werd beoefend.

Hiermee is een cruciaal werk over de Bergse en Noord-Brabantse geschiedenis voor een breed publiek ontsloten.

Kaft

Cecile van Eijden-Andriessen

'Moralinezuur' en voorlichting; De twee gezichten van Idil in het katholieke debat om de moderniteit 1937-1970

Prijs: EUR 29,50
Bestel deze uitgave

De Informatiedienst Inzake Lectuur, beter bekend als Idil, werd in 1937 opgericht. Uitgever Gerard Verbiest was mede-oprichter en jarenlang de spil van deze rooms-katholieke recensiedienst. Idil kwam tot stand op instigatie van de Nederlandsche Boek-handelaren- en Uitgeversvereniging 'Sint Jan' en de rooms-katholieke Bond van Openbare Leeszalen en Bibliotheken, die een oplossing zochten voor een nijpend lectuurprobleem. Katholieke uitgevers, boekhandelaren en bibliotheken vroegen zich af welke boeken zij met het oog op de strenge boekenwet konden uitgeven, verkopen en uitlenen. Zij vonden ook dat katholieken te weinig boeken lazen. Aan de oprichting van Idil lagen dus idealistische, pragmatische en emancipatorische motieven ten grondslag.

De idealist Gerard Verbiest voelde het als een apostolische missie: de emancipatie en bescherming van de katholieke lezer door middel van 'voorlichting' over het goede boek. Tegenstanders van deze visie – die vanaf de jaren vijftig luidkeels van zich lieten horen – noemden de voorlichtingspraktijken van Idil echter regelrechte censuur. Zij trokken ten strijde tegen de betutteling. Kortom, er waren 'helpers' en 'tegenstanders' van Idil, wat laat zien dat niet alle rooms-katholieke neuzen dezelfde kant op wezen.

Met deze dissertatie levert Cecile van Eijden-Andriessen een interessante bijdrage aan het historisch debat over het Neder-lands katholicisme in de periode 1937-1970. Zij plaatst Idil in het bredere kader van het spanningsveld tussen katholieke normativiteit en de 'strijd om de moderniteit' in het tijdperk van verzuiling en beginnende ontzuiling. Daarnaast geeft zij een analyse van het Nederlandse katholieke literaire veld in die tijd. Idil beoordeelde lectuur op de katholieke moraal, bracht classificaties aan om de moraal en kwaliteit van literaire teksten voor de lezer te garanderen en onderhield nauwe relaties met katholieke uitgeverijen, boekhandelaren, bibliotheken en het onderwijsveld. De recensiedienst fungeerde dus als een spin in het web. Van Eijden presenteert ook enkele literaire casussen rondom romans van belangrijke Nederlandse auteurs, zoals Anna Blaman, Willem Frederik Hermans, Gerard Reve, Gerard Walschap, Simon Vestdijk en Hella Haasse. Hierin laat zij zien welke maatstaven door Idil werden aangelegd en hoe die in de loop der tijd verschoven.

Stichting ZHC Secretariaat | St. Janstraat 11 | 4901 LR Oosterhout | E-mail | Contactformulier