Uitgaven in Reeks 2: 1964-1995

A.H.M. van Schaik

Dr. Hendrik Moller 1869-1940; een ongemakkelijk initiator van onderwijs en cultuur in Brabant (1988)

316 pagina's
Deze uitgave is niet meer te bestellen

De naam van de Amsterdammer Hendrik Moller roept emoties op bij bewonderaars en critici. Een omstreden figuur, erkend als initiator van uiteenlopende activiteiten na zijn komst in Brabant: auteur van talrijke, altijd min of meer apologetische artikelen over middeleeuwse mystiek, staatkunde en literatuur (oprichter van o.a. Roeping), stichter van de Katholieke Leergangen, voorloper van de Katholieke Universiteit Brabant, eerste voorzitter van Ons Middelbaar Onderwijs en als zodanig stichter van negen middelbare scholen op de Brabantse stedenrug, wethouder van TIlburg en Tweede-Kamerlid voor de R.K. Staatspartij, merkwaardigerwijs als representant van een progressievere vleugel.

Deze biografie beschrijft, al in de titel tot uitdrukking gebracht, deze ambivalente persoonlijkheid. Een conservatief-katholieke seminariescholing ligt aan de basis van dit leven. moller treedt na jaren van angstige worsteling uit de Orde der Jezuïeten, stort zich op de studie van het Nederlands, promoveert op de katholieke Vondel en sticht in Amsterdam een bescheiden instituut ter opleiding van leraren. Zijn invloed op de katholieke emancipatie, na zijn verhuizing naar Brabant, is enorm. Hij valt op door zijn bevlogenheid en zijn bezieling als docent, maar ook door zijn autocratisch karakter, waardoor hij velen van zich vervreemdt, zijn zorgeloosheid in financiële zaken en zijn geringen bedrevenheid in organisatorisch opzicht. Typisch een man van de katholieke emancipatie, die rusteloos en onbaatzuchtig ijvert voor de katholieke zaak. Bijna naïef volgzaam aan het woord van bisschoppen, dat hem gelukkig, in weerwil van zijn vriendschap met fascistoïde figuren, ook behoedt voor sympathie voor politiek-hiërarchische structuren.

Op cultureel gebied zoekt hij, van meet af aan ook door bewonderaars met scepsis bejegend, tevergeefs naar nieuwe vormen voor de katholieke literatuur. Hij heeft grote invloed op de generatie van Anton van Duinkerken en Gerard Knuvelder, maar vooral voor hun bewustwording eigen kracht en voor hun kritische plaatsbepaling. De biografie levert ook een bijdrage aan de studie van het intellectuele leven van de katholieken in Noord-Brabant in de eerste helft van de twintigste eeuw.